Kozarac.ba

Stranke ustrojene po sistemu mafije

Piše: Srđan Blagovčanin

Istorija političkih partija u BiH počinje sa dolaskom Austro-Ugarske početkom prošlom vijeka. Nakon poluvjekovnog jednopartijskog sistema moderna istorija političkih partija počinje 1990. godine. Poslije okončanja rata međunarodna zajednica otpočinje robustan proces gradnje države. Tokom tog procesa gotovo sve društvene i državne institucije prošle su, ili još prolaze, kroz manje ili više ambiciozne reformske procese, sa izuzetkom jedne društvene institucije, tj. političkih partija.

Prema zvaničnim podacima Centralne izborne komisije (CIK) s početka 2014. godine u BiH su registrovane 183 političke partije, što svakako čini neuobičajeno veliki broj. Političke partije u demokratskim društivma imaju veoma važnu uloge i to: reprezentacije, artikulacije, integracije i konkurencije. Dakle, političke partije su te koje trebaju artikulisati i zastupati interese građana.

Umjesto toga, u bosanskohercegovačkoj stvarnosti političke partije igraju ulogu koja značajno odstupa od onog što je njihova funkcija u teoriji. Političke partije su osigurale suštinsku kontrolu nad svim društvenim, državnim i ekonomskim resursima u zemlji. Bez elementarne interne demokratije ustroj političkih partija ima više sličnosti sa ustrojstvom mafije nego modernih političkih partija u Evropi.

Državni resursi kao plijen

Proces izbora unutar političkih partija svodi se na fingiranje demokratije. Uska rukovodstva političkih partija biraju svoje pristalice u izborne kongrese ili skupštine kao delegate, koji onda glasaju za njih, dajući im mandate na rukovodnim pozicijama unutar stranaka. Na sličan način se sastavljaju i liste za izbore. Zauzvrat, lojalne pristalice rukovodstava političkih partija bivaju postavljene na funkcije u javnim preduzećima ili na pozicije na nižim nivoima vlasti. Sa tih pozicija, naravno, od njih se očekuje da obezbijede finasijska sredstva i resurse za kampanju političke partije.

Ovakav način funkcionisanja je potpuno institucionalizovan kroz uspostavljanje kadrovskih komisija u političkim partijama koje odlučuju koga će postaviti na mjesta koja pripadaju toj političkoj partiji u raspodjeli plijena. Naravno, nikako ne po kriteriju stručnosti, već po kriteriju lojalnosti rukovdstvu stranke. Značajan broj političkih partija je otišao toliko daleko da je imena lidera uvrstio u zvaničan naziv stranke.

Iz navedenog je jasno da političke elite državu i državne resurse doživljavaju kao plijen. Raspodjelom tog plijena oni osiguravaju jačanje vlastite moći i lojalnost pristalica. Da bi tako ogoljena logika funkcionisanja političkih partija u interesu uskih političkih elita mogla funkcionisati, ona se mora prerušiti u populističku mantru o zaštiti više ili manje vitalnih nacionalnih interesa. Da su vitalni nacionalni interesi vrlo rastegljiva kategorija, potvrđuje i činjenica da su postupci zaštite nacionalnog interesa pokretani i u slučajevima smjene pojedinih ministara. Stoga i nije nikakvo iznenađenje što su u kontinuitetu političke partije percipirane kao najkorumpiranije institucije u društvu.

Zaklinjući se u zaštitu vitalnih nacionalnih interesa političke partije su uspjele u proteklih 20 godina uspostaviti takav sistem u kojem su se milijarde konvertibilnih maraka prelile iz državnih u privatne ruke. Samo letimičan pogled na bogatstvo lidera političkih partija i njima bliskih oligarhija dovoljna je potvrda ove teze.

Anesteziranje javnosti

Sistem izvlačenja državnih sredstava otpočinjao je donošenjem zakona koji pogoduju uskim političkim elitama, o čemu je, u pravilu, vrlo lako postizan konsenzus, navodno sukobljenih predstavnika nacionalnih interesa. Skorašnji primjer je sporazum SNSD – SDP. Mada je, svakako, najeklatantniji primjer predstavljao zakonsko regulisanje procesa privatizacije sa 13 različitih zakona koje je provodilo 13 različitih tijela, što je na kraju rezultiralo katastrofom epskih razmjera iz koje su kao dobitnici izašli nekolicina odabranih “biznismena” bliskih vladajućim partijama.

Sljedeći aspekt organizovanog zločinačkog poduhvata odnosio se na upravljanje javnim preduzećima. Ona su praktično otvoreno integrisana u politčke partije kao njihove filijale. Stoga, naravno, i nisu bila odgovorna podnositi izvještaje nikom drugom nego političkim partijama, čiji se istaknuti kadrovi nalaze na njihovom čelu. Veoma važan aspekt ovako uspostavljenog kriminalnog sistema predstavljaju javne nabavke, gdje sva kreativnost kadrova političkih partija može doći do izražaja – od zaključenja beskonačnog broja aneksa nakon zaključenja ugovora, do smanjenja debljine asfalta, itd. Da bi cjelokupan kriminalni sistem mogao funkcionisati bez rizika, politIčke partije su osigurale odgovarajući uticaj na agencije za provođenje zakona i pravosuđe, kako bi bile zaštićene od procesuiranja, da bi se krug konačno zatvorio stavljanjem pod kontrolu medija i kritičke javnosti, koji omogućavaju konačno anesteziranje javnosti.

Političke partije u BiH danas su van svake razumne sumnje zločinačke organizacije, koje posjeduju ogromno bogatstvo, uticaj i moć. Nedavni primjer iz susjedne Hrvatske, koja je po svim indikatorima daleko sređenije društvo i država, a u kojoj je zbog izvlačenja novca osuđen lider bivše vladajuće partije i sama politčka partija, ostavlja nam da zaključimo kolike su razmjere takvih praksi u BiH. Interesi elita političkih partija i njihovih lidera su direktno suprotstavljani interesima većine građana.

Stoga, najveći dio građana BiH jesu taoci ovih i ovakvih političkih partija. Jedini izlaz iz ovakvog stanja jeste početak suštinske demokratizacije političkih partija, uvođenjem prinicipa jedan član – jedan glas. Na takav način bi se omogućila redukcija hipertrofirane moći u rukama nekoliko pojedinaca – lidera političkih partija. Političke partije bi se iznutra demokratizovale, što bi vodilo većem stepenu odgovornosti rukovodstava političkih partija prema članstvu i javnosti u cjelini. Na takav način bi, sa osnaženom unutrašnjom demokratijom, i političke partije u vršenju vlasti dosljednije i mnogo snažnije zastupale demokratske i principe odgovornosti, što bi smanjilo prostor za neprimjerene uticaje na druge državne i ekonomske institucije.

Stavovi izraženi u ovom tekstu su autorovi i ne odražavaju nužno uredničku politiku Al Jazeere.

(Al Jazeera)

Socijalne mreze

Kozarac.ba se nalazi na raznim socijalnim mrezama, posjeti nasu facebook, twitter ili youtube stranicu.