Kozarac.ba

Pismo za posebnu sjednicu Skupštine opštine Prijedor

Trebalo je proći 15 godina od povratka bošnjačkih odbornika u Skupštinu opštine Prijedor pa da se progovori o problemima koji razaraju međunacionalne odnose u ovom gradu. Sretni smo što se danas napokon raspravlja o stradanju ljudi u opštini Prijedor u periodu od 1992. do 1995.godine jer je to prijeko potrebno svim Prijedorčanima.

Suočavanje sa teškim bremenom ratne prošlosti je mukotrpan proces ali je on neophodan radi ozdravljenja društva i izgradnje zdravih međunacionalnih odnosa u našoj opštini. Kad tad mi taj proces moramo započeti i bolje je da to uradimo danas nego da to bude uzrok novog konflikta u budućnosti.

Da bi znali o čemu zapravo pričamo, vrijedi se podsjetiti da su na današnji dan, prije tačno 20.godina ”u logoru Keraterm, Zoran ŽIGIC i drugi, među kojima je bio i Dušan Knežević, brutalno su pretukli Senahida Čirkića. Senahid je preživio premlaćivanje ali stotine drugih logoraša nisu. Samo u logoru Keraterm je ubijeno ili nestalo 362 Prijedorčana, Bošnjaka i Hrvata, a među njima i prijedorski Srbin Jovan Radočaj.

U Konvenciji o sprječavanju i kažnjavanju zločina genocida u Članu 2 pod genocidom se podrazumijeva bilo koje od niže navedenih djela, počinjenih u namjeri da se potpuno ili djelimično uništi kao takva neka nacionalna, etnička, rasna ili vjerska grupa:

(a) Ubistvo članova grupe

U opštini Prijedor je ubijeno najmanje 3.173 nedužnih ljudi. 2.975 Bošnjaka, 160 Hrvata, 26 Albanaca, osam Roma i po jedan Čeh, Pakistanac, Srbin i Ukrajinac. Žene i djeca čine 11% stradalih. U periodu od tri mjeseca, od 23.maja do 21.augusta 1992.godine, svaki dan su u prosjeku ubijana 32 muškarca, tri žene i po jedno dijete.

(b) Teška povreda fizičkog ili mentalnog integriteta članova grupe;

Kroz prijedorske logore smrti i druge zatočeničke objekte prošlo je 31.000 muškaraca, žena i djece. Logor Omarska više od 5.000 ljudi, logor Keraterm više od 3.000 ljudi i logor Trnopolje 23.000 ljudi. To su činjenice utvrđene van svake razumne sumnje pred međunarodnim i domaćim sudovima. U logorima su vršene torture nepojmljive zdravom razumu. Sadističko iživljavanje nad bespomoćnim ljudima je išlo dotle da su zatočenici tjerani da odgrizu testise drugim zatočenicima. Silovanja žena su bila masovna i rasprostranjena i to ne samo u logorima Omarska i Trnopolje nego i u kućama i stanovima nakon što su muškarci odvedeni u logore. 256 žena je smrtno stradalo a većina njih je prethodno doživjela i silovanje. U logoru Keraterm seksualno su zlostavljani i muškarci.

(c) Namjerno podvrgavanje grupe takvim životnim uslovima koji treba da dovedu do njenog potpunog ili djelimičnog fizičkog uništenja;

Već nakon nasilnog preuzimanja vlasti u Prijedoru od strane SDS-a većini nesrpskog stanovništva uručeni su otkazi sa posla. Građanima nesrpske nacionalnosti naređeno je da obilježe svoje kuće i stanove bijelim zastavama da bi se razaznale od srpskih. Ograničeno je kretanje da bi potom 31.000 ljudi bila nezakonito zatočena u logore smrti. U logorima nije bilo minimalnih uslova za život, ljudi su gladovali, bili mučeni žeđu a da o higijenskim i drugim potrebama i ne govorimo. zajednice Bošnjaka i Hrvata u takvim uslovima nisu mogle preživjeti u Prijedoru. Do kraja rata nije preostao niti jedan 1% prijeratnih stanovnika Prijedora bošnjačke i hrvatske nacionalnosti.

(d) Mjere usmjerene ka sprečavanju rađanja u okviru grupe;

Razdvajanjem muškaraca od njihovih supruga i njihovim odvođenjem u logore onemogućeno je rađanje u okviru grupe. Istrebljenje ljudi je u najvećoj mjeri obuhvatalo kategoriju reproduktivno sposobnih muškaraca i žena. Opšta nesigurnost ljudi, stalni upadi uniformisanih lica u naselja sa nesrpskim stanovništvom te nepružanje osnovne medicinske zaštite ženama također su spriječili rađanja u okviru grupe.

(e) prinudno premještanje djece iz jedne grupe u drugu.

Ubijanjem ili zatočavanjem roditelja djeca su ostajala sama ili prepuštena na čuvanje daljim rođacima. Najveći broj mališana nesrpske nacionalnosti je bio zatočen u zgradi osnovne škole u Trnopolju. Tamo su zbog ograničenog prostora bili razdvojeni od roditelja koji su spavali napolju ili u drugim zatočeničkim objektima. 102 prijedorske djece je ubijeno na brutalan način, najčešće iz neposredne blizine.

Dakle, po Konvenciji o sprječavanju i kažnjavanju zločina genocida, koju je potpisala i naša država Bosna i Hercegovina, pod genocidom se podrazumijeva činjenje bilo kojeg od ovih navedenih dijela a u našoj opštini su počinjena sva djela koja su dovela do egzodusa više od 53.000 prijeratnih stanovnika, njihova imovina je potpuno opljačkana ili uništena, a vjerski i kulturni objekti sravnjeni sa zemljom.

Argument da se riječ ‘genocid’ ne može koristiti da opiše zločine u Prijedoru ne stoji ni po kakvom osnovu, uključujući pravni. Imamo Odluku Tribunala u Hagu u predmetu Slobodan Milošević iz 2004.godine nakon zahtjeva odbrane da se Milošević oslobodi. Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju u toj Odluci nedvojbeno navodi: ”da ima dovoljno dokaza da je: postojao udruženi zločinački poduhvat, koji je uključivao članove rukovodstva bosanskih Srba, čiji su cilj i namjera bili da se bosanski Muslimani djelimično unište kao grupa i da su njegovi učesnici izvršili genocid u Brčkom, Prijedoru, Sanskom Mostu, Srebrenici, Bijeljini, Ključu i Bosanskom Novom;”

Četvorica Prijedorčana su bila optužena za genocid pred Tribunalom i dvojica koja su javno iskazivali najveću mržnju prema nesrpskom stanovništvu i izdavali direktne naredbe nisu dočekali presudu, to su Simo Drljača i Milan Kovačević. Trenutno se na Tribunalu vodi postupak protiv dvojice bosanskih Srba koji su bili na najodgovornijim vojnim i civilnim funkcijama u ratu, protiv Ratka Mladića i Radovana Karadžića. Upravo je Prijedor, uz Srebrenicu, glavno mjesto gdje će Tužilaštvo Tribunala ponuditi najviše dokaza za zločin genocida. U presudi protiv Momčila Krajišnika je utvrđeno da zločini koji su počinjeni u Prijedoru čine genocid, iako nije bilo dovoljno dokaza da ih je Krajišnik naređivao.

Ovaj argument ne stoji i zbog toga sto se genocidom nazivaju i drugi zločini za koje ne postoje punovažne presude, kao sto je slučaj sa genocidom nad Jermenima, ali i zločinima počinjenim od strane Ustaske NDH u Jasenovcu i našim narodom Potkozarja.

Mi u Prijedoru moramo biti spremni prihvatiti istinu o zločinima iz 92. godine koju svi u ovoj prostoriji znaju a o kojima govore  činjenice utvrđene u presudama Tribunala. Propustili smo sve ove godine a da se nismo ozbiljno bavili posljedicama ratnih zločina i drugih teških kršenja ljudskih prava počinjenim u Prijedoru. Umjesto da lokalne vlasti pomognu oporavak zajednica koje su u Prijedoru ciljane za istrebljenje, na djelu je potpuna diskriminacija ono malo ljudi koji su prevladali traumu i strah i vratili se u prijeratne domove.

Za sve ove godine nije organizovan niti jedan program rehabilitacije za žrtve, pogotovo one koje su prošle torture logora i silovanja. Za razliku od vojnih, civilne žrtve rata iz reda bošnjačkog i hrvatskog naroda nemaju nikakva posebna prava u opštini Prijedor. Iz budžeta se svake godine izdvoji više od 500.000 KM srpskim boračkim kategorijama a civilnim žrtvama nesrpske nacionalnosti i za njihova udruženja ne izdvaja se niti jedna marka. Djeca ubijenih i nestalih Bošnjaka i Hrvata nemaju prednost kod zapošljavanja niti bilo kakva druga prava koje imaju djeca palih srpskih boraca.

Opština vlastitim sredstvima podiže spomen obilježja srpskim žrtvama na javnim mjestima. U prečniku od 200 metara od zgrade Opštine podignuto je šest takvih spomenika a istovremeno za žrtve nesrpske nacionalnosti nema niti najmanje spomen obilježje u cijeloj gradskoj zoni. Godinama se Opština oglušuje o zahtjeve logoraša za podizanje spomen obilježja u bivšim logorima Omarska i Trnopolje ali je zato opštinskim sredstvima podignut zastrašujući spomenik palim srpskim borcima na mjestu gdje je stradalo nesrpsko stanovništvo u logoru Trnopolje. To je logor gdje su na zvjerski način silovane žene i djevojčice i gdje su naročito patila djeca, što je dokazano u presudama Tribunala.

Sa 31.000 preživjelih logoraša opština Prijedor drži neslavni rekord u čitavoj Evropi. Mi smo imali nesreću da upravo na teritoriji naše opštine budu uspostavljeni najstrašniji logori smrti nakon Drugog svjetskog rata. U njima su patili Prijedorčani ali ne zaboravimo da su i mučitelji bili također naši sugrađani.

Mi u Prijedoru imamo 28 pravosnažnih presuđenih sugrađana za zločine protiv čovječnosti i to je najveća koncentracija dokazanih ratnih zločinaca na području jedne opštine u svijetu svih vremena. Osmorica su smogla snage i priznali svoju krivicu i uputili riječi izvinjenja žrtvama ali to nikada nismo čuli od predstavnika vlasti u Prijedoru. U ovom trenutku se vodi proces protiv još devetorice bivših policajaca na Sudu BiH za zločine protiv čovječnosti a u narednim godinama će još na desetke Prijedorčana dokazivati svoju nevinost pred sudovima širom regiona. Svejedno se mi ovdje ponašamo kao da ratnih zločina nije bilo u našem gradu i okolini.

Umjesto što opštinske vlasti troše energiju i novac na dokazivanje ko je prvi počeo bolje bi bilo da se okrenu prema žrtvama ratnih zločina i pruže im minimum dostojanstva i podrške. Teza o 30.maju kao početku ”spirale zla” je neodrživa jer su već 23.maja 1992.godine Hambarine sravnjene sa zemljom, dan kasnije i Kozarac sa okolinom, a sva tri velika logora smrti su bila dupke puna već 26.maja 1992.godine.

20 godina poslije svjedoci smo tužne i strašne činjenice koja bi trebalo da uznemiri svakog normalnog čovjeka u Prijedoru a to je da se još uvijek više od hiljadu naših sugrađana vode kao nestale osobe. Oni koji su učestvovali u njihovom skrivanju ćute i 20 godina poslije. Lokalne vlasti i policija nisu pomogli da se rasvijetli sudbina niti jednog nestalog Prijedorčana i to je najveća sramota našeg grada i onih koji upravljaju sa njim.

Svi Prijedorčani imaju ista prava, a pravo na istinu i sjećanje je osnova za sve ostalo. Prijedor nema budućnost dok se ne razračuna sa prošlošću. Ova dvadeseta godišnjica od početka stradanja nedužnih ljudi je dobra prilika da se lokalne vlasti u Prijedoru napokon suoče sa činjenicom da ova opština ne pripada samo Srbima koji u njoj žive, pravo na život u ovoj opštini imaju i svi oni koji su u najgorim mukama protjerani sa ovih prostora. U interesu je Prijedora da ih ponovo vrati, bilo da žive, bilo da investiraju ovdje.

Javne izjave i optužbe načelnika Marka Pavića ne doprinose suživotu i osjećaju sigurnosti Bošnjaka i Hrvata u ovoj opštini. Njegov zahtjev policiji da zabrani okupljanja u pomen ubijenim žrtvama i zabrana koja je uslijedila je kršenje osnovnih ljudskih prava. To nas vraća u vrijeme najvećeg mraka u kojem se Prijedor zatekao početkom devedesetih. Od Skupštine opštine Prijedor očekujemo da ima više takta prema problemima koji razaraju biće ovog grada. Tako je malo potrebno da Prijedor zaista postane primjer drugima, eto za početak neka se podigne spomenik žrtvama nesrpske nacionalnosti u centru grada na način kako je to već urađeno za srpske vojne žrtve.

To opštinu Prijedor i njegove stanovnike neće koštati mnogo a značit će mnogo onima koji su bili žrtve samo zbog svog imena i vjere. To će označiti početak jedne nove ere u Prijedoru u kojoj će svi prosperirati a najviše sadašnji stanovnici opštine. To će značiti međunarodne investicije i ulaganja prijedorske dijaspore, otvaranje novih radnih mjesta, ali to će najviše doprinijeti tome da ćemo udariti temelje sretnije budućnosti narednim generacijama, našoj djeci, koja zbog neraščišćenih računa njihovih očeva i negiranja istine nikada više ne smiju biti dovedeni u situaciju da potežu oružje jedni na druge.

Mi od naših legitimnih zahtjeva za ravnopravnost svih ljudi u Prijedoru odustati nećemo jer to je pravedna borba za istinu i jednakost svih ljudi bez obzira na pripadnost. To je borba za ostvarivanje osnovnih prava zagarantovanih zakonima ove države i međunarodnim konvencijama. Želimo da svi događaji u programu obilježavanja 20.godišnjice proteknu u duhu tolerancije, istine i pomirenja. Pozivamo sve građane Prijedora bez obzira na nacionalnu, vjersku ili političku pripadnost da vlastitim angažmanom izraze suosjećanje i solidarnost sa svim nevinim žrtvama na području naše opštine.

Odbor za obilježavanje 20.godišnjice stradanja nevinih ljudi u opštini Prijedor

Socijalne mreze

Kozarac.ba se nalazi na raznim socijalnim mrezama, posjeti nasu facebook, twitter ili youtube stranicu.